หนังสืออ้างอิง คืออะไร มีกี่ประเภท?

Posted: กรกฎาคม 29, 2011 in บริการสารสนเทศ (Information Service)

       

    หนังสืออ้างอิง คือ หนังสือที่ให้เรื่องราวข้อเท็จจริงแก่ผู้ใช้อย่างรวดเร็วและสะดวกในการค้นหา เพราะมีการเรียงลำดับอย่างเป็นระบบและมักจะมีเครื่องช่วยค้นที่ดี ที่สำคัญเขียนโดยผู้ทรงคุณวุฒิจึงให้ข้อมูลที่ถูกต้อง สมบูรณ์และเชื่อถือได้  หนังสืออ้างอิงเป็นหนังสือที่ใช้ค้นคว้าหรืออ่านเพียงตอนใดตอนหนึ่ง มิใช่เป็นหนังสือที่ต้องอ่านตลอดทั้งเล่ม

 

ลักษณะของหนังสืออ้างอิง  มีดังนี้

                1.  มีวิธีการเรียบเรียงเนื้อหาที่เป็นระบบระเบียบ

2.  มีวิธีการเขียนที่กระชับ จบในตัวเองทุกเรื่อง

3.  มักจะมีขนาดใหญ่ หรือหนากว่าหนังสือทั่วไป หรือเป็นชุดมีหลายเล่มจบ         

4.  เป็นหนังสือที่รวบรวมความรู้หลายประเภทไว้ด้วยกัน

5.  เป็นหนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องราวต่าง ๆ อย่างกว้าง ๆ

6.  เป็นหนังสือที่หายาก ราคาแพง

7.  ห้องสมุดจัดไว้เป็นหนังสือประเภทที่ไม่ให้ยืมออกจากห้องสมุด และมีสัญลักษณ์ คือ

ตัว อ หรือ R หรือ Ref.

ประเภทของหนังสืออ้างอิง

หนังสืออ้างอิงแบ่งออกเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 3 ประเภท คือ

              1.  หนังสืออ้างอิงประเภทที่ให้สารสนเทศที่ต้องการโดยตรง คือเมื่อผู้ใช้อ่าน

หนังสืออ้างอิงประเภทนี้ก็จะได้สารสนเทศที่ต้องการโดยตรงทันที  ที่ควรรู้จักได้แก่

                                      1.1 พจนานุกรม (Dictionary)

                                      1.2 สารานุกรม (Encyclopedia)

                                      1.3 หนังสือรายปี (Yearbook)

                                      1.4 อักขรานุกรมชีวประวัติ (Biographical Dictionary)

                                      1.5 นามานุกรม (Directory)

                                      1.6 หนังสืออ้างอิงทางภูมิศาสตร์ (Geographical Sources)

                                      1.7 หนังสือคู่มือ (Handbook)

                                      1.8 สิ่งพิมพ์รัฐบาล (Government Publication)

              2.  หนังสืออ้างอิงประเภทที่บอกให้ทราบว่าจะหาสารสนเทศที่ต้องการได้จากแหล่งใด

หนังสืออ้างอิงประเภทนี้จะไม่ให้สารสนเทศที่ผู้ใช้ต้องการโดยตรง แต่จะบอกแหล่งสารสนเทศที่ผู้ใช้ต้องการ                                         2.1 หนังสือบรรณานุกรม

                             2.2 หนังสือดรรชนีวารสาร

              3.  หนังสือธรรมดาที่จัดเป็นหนังสืออ้างอิง (Borderline Book) คือ หนังสือวิชาการทั่วไปที่มีคุณค่าและเนื้อหาเหมาะที่จะทำเป็นหนังสืออ้างอิง เช่น  สาส์นสมเด็จ ประชุมพงศาวดาร  ลัทธิธรรมเนียมต่างๆ  พระราชประวัติ  และราชกิจจานุเบกษา  เป็นต้น

 

 

การใช้หนังสืออ้างอิงแต่ละประเภท

 

            1. พจนานุกรม (Dictionaries) คือหนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับคำ เช่น ชนิดของคำ ตัวสะกด  การันต์ การอ่านออกเสียง ความหมายของคำ คำพ้อง คำตรงข้าม อักษรย่อและสัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับคำ  หลักเกณฑ์ในการใช้พจนานุกรม มีดังนี้

                1.1  เมื่อมีข้อสงสัยเกี่ยวกับคำ

               1.2  ก่อนที่จะไปหาคำตอบจากพจนานุกรม ให้พิจารณาว่า คำที่สงสัยนั้นเป็นคำประเภททั่ว ๆ ไป หรือเป็นคำในสาขาวิชาใด หากทราบว่าเป็นคำในสาขาวิชาใด ก็ให้ค้นหาคำตอบจากพจนานุกรมเฉพาะสาขาวิชานั้น ๆ

               1.3  การใช้พจนานุกรมควรดูวิธีการใช้พจนานุกรมเล่มนั้น ๆ ก่อน

                1.4  ในภาคผนวกซึ่งอยู่ตอนท้ายของพจนานุกรมบางเล่ม มักจะมีเรื่องที่น่าสนใจ

          2.  สารานุกรม (Encyclopedia)    ให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องราวต่าง ๆ ที่เป็นความรู้พื้นฐานทั่วไป ซึ่งบางเรื่องจะให้ข้อเท็จจริงและรายละเอียดไว้อย่างสมบูรณ์ แต่บางเรื่องก็ให้อย่างคร่าว ๆ

                 การใช้สารานุกรมมีหลักดังนี้

                   2.1  เมื่อต้องการทราบเกี่ยวกับเรื่องราวต่าง ๆ

                             2.2  ก่อนจะค้นหาเรื่องที่ต้องการ ให้วินิจฉัยก่อนว่าเรื่องที่ต้องการค้นนั้นอยู่ในสาขาวิชาใด เมื่อทราบแล้วว่าอยู่ในสาขาวิชาใด ให้ไปค้นหาจากสารานุกรมเฉพาะวิชานั้น ๆ

                  2.3  การค้นหาเรื่องจากสารานุกรม ควรค้นจากดัชนีเรื่อง (Subject Index)

            3.  หนังสือรายปี (Yearbooks)  เป็นหนังสือที่รวบรวมเรื่องราว สถิติข้อเท็จจริงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในรอบปีที่ผ่านมาอย่างสั้น ๆ โดยไม่มีการวิพากษ์วิจารณ์

การใช้หนังสือรายปีมีหลักเกณฑ์ดังนี้

                   3.1 เมื่อต้องการสารสนเทศที่ทันสมัย  ทันเหตุการณ์

                   3.2 การค้นหาคำตอบจากหนังสือรายปี ต้องพิจารณาเสียก่อนว่าเรื่องที่ต้องการค้นนั้นควรจะไปค้นจากหนังสือรายปีประเภทใด

            4.  อักขรานุกรมชีวประวัติ (Biographical Dictionary)  อักขรานุกรมชีวประวัติ คือ หนังสือที่รวบรวมความรู้เกี่ยวกับชีวประวัติบุคคลสำคัญในสาขาวิชาต่าง ๆ โดยให้รายละเอียดเกี่ยวกับชีวิตส่วนตัว ตำแหน่งหน้าที่การงาน และผลงานที่ดีเด่นของบุคคลเหล่านั้น

การใช้อักขรานุกรมชีวประวัติมีหลักเกณฑ์ดังนี้

                   4.1  เมื่อต้องการเรื่องราวเกี่ยวกับชีวประวัติของบุคคล เช่น เกิดปีใด ตายปีใด 

แต่งงานกับใคร มีบุตรกี่คน มีผลงานที่สำคัญอะไรบ้าง

4.2  ก่อนลงมือค้นหา ให้คิดเสียก่อนว่า ชีวประวัติของบุคคลที่ต้องการค้นนั้นเป็นใครชาติใด อาชีพอะไร ยังมีชีวิตอยู่หรือไม่ เมื่อได้คำตอบแล้วจึงไปเลือกหนังสือที่น่าจะมีชีวประวัติของบุคคลนั้น

            5.  นามานุกรมหรือทำเนียบนาม (Directories)  เป็นหนังสือที่รวบรวมและให้ความรู้เกี่ยวกับชื่อบุคคล องค์การ สถานทูต กระทรวง ทบวง กรมต่าง ๆ  มักจัดเรียงตามลำดับตัวอักษรของชื่อบุคคลหรือหน่วยงาน และอธิบายถึงชื่อนั้น ๆ โดยบอกตำบลที่อยู่ เบอร์โทรศัพท์และข้อความอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น สมุดรายนามผู้ใช้โทรศัพท์ และ The Siam Directory, the Book of Facts & Figure

6.  หนังสืออ้างอิงทางภูมิศาสตร์ (Geographical Sources) เป็นหนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับชื่อทางภูมิศาสตร์ เช่น ตำแหน่งที่ตั้ง ลักษณะ ในบางครั้งมีแผนที่และภาพประกอบไว้อย่างชัดเจน หนังสืออ้างอิงทางภูมิศาสตร์แบ่งย่อยได้ 3 ประเภท คือ

        6.1  อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ (Gazetteer) เป็นหนังสือที่กล่าวถึงชื่อทางภูมิศาสตร์  เช่น เมือง ประเทศ ทวีป มหาสมุทร ห้วย หนอง คลอง บึง ภูเขา แม่น้ำ สถานที่สำคัญๆ

        6.2  หนังสือนำเที่ยว (Guide Books) เป็นหนังสือคู่มือสำหรับการท่องเที่ยว ให้รายละเอียดเกี่ยวกับสถานที่น่าเที่ยว  สถานที่พักผ่อนหย่อนใจ สถานที่พักอาศัยค้างคืน   การคมนาคม

       6.3  หนังสือแผนที่ (Atlases) เป็นหนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับที่ตั้งและอาณาเขตของทวีป ประเทศ เมือง มหาสมุทร ทะเล แม่น้ำ ภูเขา ฯลฯ โดยใช้สีและสัญลักษณ์แทนคำอธิบาย

            7.  หนังสือคู่มือ (Handbooks)  เป็นหนังสือที่ให้คำตอบเกี่ยวกับข้อเท็จจริงหลายอย่างที่เกี่ยวกับวิชาใดวิชาหนึ่ง เช่น หนังสือคู่มือวิชาเคมี หนังสือคู่มือซ่อมรถยนต์

            8.  สิ่งพิมพ์รัฐบาล (Government Publication)  คือหนังสือหรือเอกสารที่ทางรัฐบาล และหน่วยงานราชการต่าง ๆ จัดทำขึ้นเพื่อเป็นหลักฐานทางราชการ แสดงถึงผลงานที่ได้ปฏิบัติไปแล้ว และความก้าวหน้าของหน่วยงาน สิ่งพิมพ์ รัฐบาลที่ควรรู้จัก ได้แก่

                   8.1 ราชกิจจานุเบกษา คือ เรื่องสำคัญที่หน่วยงานของรัฐต้องการประกาศให้ประชาชนทราบอย่างกว้างขวาง  ได้แก่

1.  เรื่องที่กฎหมายเฉพาะบัญญัติให้ต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา

2.  ข้อมูลข่าวสารของราชการที่ต้องส่งไปลงพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษาตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540

3.  เรื่องที่กฎหมายมิได้บัญญัติให้ต้องประกาศหรือส่งพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา แต่เป็นเรื่องสำคัญที่สมควรเผยแพร่ให้ประชาชนทราบ

                             8.2  รายงานประจำปีของหน่วยราชการและรัฐวิสาหกิจต่าง ๆ

            9.  หนังสือบรรณานุกรม (Bibliography)  คือ สิ่งพิมพ์ที่รวบรวมรายชื่อหนังสือหรือบทความที่ตีพิมพ์ในวารสารหรือสิ่งพิมพ์ต่าง ๆ โดยมีวิธีการจัดทำและเรียบเรียงให้สะดวกในการใช้ เพื่อให้ผู้ใช้ได้ทราบว่ามีหนังสืออะไร หรือบทความใดบ้างในหัวเรื่อง (Subject Heading) ที่ต้องการศึกษาค้นคว้า

            10.  หนังสือธรรมดาจัดเป็นหนังสืออ้างอิง (Borderline Book)  ห้องสมุดบางแห่งอาจนำหนังสือที่มีลักษณะและเนื้อหาทั่วไปมาจัดทำเป็นหนังสืออ้างอิงตามความจำเป็นของแต่ละที่ หนังสือในกลุ่มนี้ได้แก่

                   10.1  ประชุมพงศาวดาร เป็นหนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับพงศาวดาร ตำนานต่าง ๆ เรื่องราวของชาติไทย และจดหมายเหตุ

                   10.2  ลัทธิธรรมเนียมต่าง ๆ เป็นหนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับขนบธรรมเนียมประเพณีของไทยที่ใช้สืบต่อกันมา

                   10.3  สาส์นสมเด็จ เป็นหนังสือรวมลายพระหัตถ์ของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพและสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ซึ่งเป็นความรู้มากมายหลายด้าน เช่น โบราณคดี วรรณคดี ประวัติศาสตร์ การปกครอง ศิลปวัฒนธรรม ชีวประวัติ ศาสนา เป็นต้น

                   10.4  ราชกิจจานุเบกษา เป็นวารสารที่ตีพิมพ์กฎหมายซึ่งรัฐบาลประกาศใช้ อันได้แก่  พระราชบัญญัติ พระราชกำหนด พระราชกฤษฎีกา ประกาศ กฎกระทรวงทบวงกรมต่าง ๆ

                   10.5  พระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ พระราชดำรัส พระบรมราโชวาท

ข้อคิดเห็น
  1. บานาน่า พูดว่า:

    ข้อมูลระเอียดดีมากเลยคะ

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s